Twierdza Boyen w Giżycku to wyjątkowe miejsce na mapie Mazur. Miejsce to jest jak żywa lekcja historii, most łączący przeszłość i teraźniejszość. Położona na wąskim przesmyku między jeziorami Niegocin i Kisajno Twierdza Boyen to obowiązkowy punkt do odwiedzenia podczas wizyty w Giżycku. Twierdza jest bowiem najlepszym dowodem bogatego dziedzictwa historycznego Mazur, które na przestrzeni wieków zmieniało przynależność państwową. Twierdza Boyen to nie tylko miejsce dla miłośników historii, to miejsce w którym każdy znajdzie coś dla siebie – można tu przyjść na spacer, wziąć udział w warsztatach artystycznych, pojeździć na bicyklu, wysłuchać koncertu, a raz w roku obejrzeć inscenizację batalistyczną zorganizowaną z ogromny rozmachem. Zapraszam Was na spacer po Twierdzy Boyen – miejscu, które przetrwało zawieruchę I i II wojny światowej, komunizm, lepsze i gorsze czasy, a teraz wchodzi w okres prężnego rozwoju. We wpisie znajdziecie również ciekawostki historyczne na temat twierdzy, informacje o trasach zwiedzania i obiektach muzealnych oraz praktyczne wskazówki, które przydadzą Wam się przy planowaniu odwiedzin Twierdzy Boyen.
Twierdza Boyen w Giżycku
Kiedy i po co powstała Twierdza Boyen – krótkie przypomnienie
Budowę twierdzy rozpoczęto z rozkazu pruskiego króla Fryderyka Wilhelma IV, a prace nad pierwszym i najważniejszym etapem budowy trwały od 1844 do 1856 roku. Twierdza powstała, aby zabezpieczyć wschodnią granicę Prus. Twierdzę Boyen wybudowano w strategicznym miejscu – na przesmyku między dwoma jeziorami Niegocin i Kisajno – gdzie, jak wnioskowano z doświadczeń z wojen napoleońskich, z dużym prawdopodobieństwem wojska rosyjskie mogłyby próbować sforsować granice Prus Wschodnich. Twierdza otrzymała nazwę od nazwiska pruskiego ministra wojny – Hermanna von Boyena, który był zagorzałym zwolennikiem budowy fortyfikacji w tym rejonie.
Ważny fakt historyczny: W XVIII wieku, w wyniku rozbiorów Polski, tereny należące do dzisiejszych Mazur znalazły się pod panowaniem Prus, a później Cesarstwa Niemieckiego. Mazury zostały włączone do Polski po zakończeniu II wojny światowej w 1945 roku. Polska nazwa miasta Giżycko funkcjonuje dopiero od 1946 roku, wcześniej miasto nosiło nazwę Lötzen.
Jaką rolę odegrała Twierdza Boyen w Giżycku w czasie I wojny światowej?
Twierdza Boyen odegrała kluczową rolę na początku I wojny światowej, kiedy to okolice Wielkich Jezior Mazurskich stały się miejscem walk zbrojnych. W na przełomie sierpnia i września 1914 roku żołnierze Twierdzy Boyen pod dowództwem pułkownika Busse skutecznie odparli atak wojsk rosyjskich i tym samym zablokowały usiłującą wkroczyć do Prus Wschodnich armię rosyjską.
Losy Twierdzy Boyen po zakończeniu I wojny światowej
Po I wojnie zmieniono zastosowanie twierdzy tworząc w niej m.in. szpital polowy, przed II wojną światową twierdza pełniła funkcję jednego z punktów zbornych armii niemieckiej, zaś w okresie II wojny na terenie fortu działały służby wywiadowcze. W 1945 roku Niemcy opuścili twierdzę bez walki, po czym zajęły ją wojska rosyjskie. Po 1945 r. twierdza przez pewien czas była nadzorowana przez Wojsko Polskie, a w latach 50 XX wieku na terenie twierdzy umiejscowiono przedsiębiorstwa spożywcze. Z początkiem lat 90-tych twierdza zaczęła funkcjonować jako zabytek i atrakcja turystyczna.
Dlaczego warto zwiedzić Twierdzę Boyen?
Obecnie Twierdza Boyen to przyjazna zwiedzającym przestrzeń historyczno-kulturalna. Do Twierdzy Boyen można przyjść na długi spacer o każdej porze roku, wziąć udział w rodzinnych warsztatach a uczniowie w zajęciach edukacyjnych, odwiedzić muzealne sale na własną rękę, albo zagłębić się w historię tego miejsca dzięki opowieściom przewodnika. Twierdza Boyen obecnie pełni funkcję mazurskiego centrum edukacji historycznej i wydarzeń kulturalnych. Przedstawię Wam kilka propozycji na spędzenie czasu w Twierdzy Boyen.
Twierdza Boyen w Giżycku – jak można spędzić tutaj czas?
Trzy trasy zwiedzania twierdzy
Do Waszej dyspozycji są tutaj trzy trasy zwiedzania o różnej długości i różnym stopniu trudności: niebieska, czerwona i zielona. Trasa niebieska jest najkrótsza – jej przejście zajmuje około godzinę, jest pozbawiona podejść , więc można ją przejechać nawet z dzieckiem w wózku. Przejście trasy czerwonej zajmie Wam około półtorej godziny, zaś zielonej – dwie godziny. Te dwie trasy są już bardziej wymagające – miejscami pojawiają się podejścia, częściowo trasy prowadzą po wałach. Twierdza wraz z terenami przyległymi to ponad 100 hektarów terenu – zatem jest gdzie spacerować! W okresie jesienno-zimowym rekomendowane jest zwiedzanie twierdzy szlakiem niebieskim ze względu na możliwe utrudnienia spowodowane czynnikami pogodowymi na dwóch bardziej wymagających trasach. Na każdej z tras zwiedzicie najważniejsze zabytki Twierdzy Boyen.
Twierdza Boyen w Giżycku – najważniejsze zabytki i ekspozycje muzealne
Na terenie fortu działają wystawy stałe i czasowe, które przybliżają historię Twierdzy oraz prezentują m.in. militaria, życie garnizonowe czy elementy regionalne z XIX wieku. Najważniejsze miejsca i budynki z przestrzenią ekspozycyjną, które znajdują się na każdej z trzech tras zwiedzania twierdzy to:
- Koszarowiec Bastionu Miecz
Tutaj znajduje się duża makieta twierdzy, Sala Żołnierska, w której zobaczycie m.in. mundury żołnierzy pruskich z XX wieku, Sala Regionalna z ekspozycją wyposażenia domów z okresu gdy tereny Mazur należały do Prus Wschodnich oraz sala poświęcona Solidarności.
- Stajnia z wozownią
Tutaj będziecie mieli okazję obejrzeć stałą ekspozycję związaną z przeznaczeniem tego obiektu, m.in. powóz konny z dawnych Prus Wschodnich, mobilną kuchnię polową z 1908 roku, siodła, uprzęże i różnego rodzaju przedmioty związane z końmi, jazdą konną i pojazdami napędzanymi siłą mięśni koni. Przy stajni z wozownią znajduje się replika armaty oblężniczej z końca XIX wieku.
- Stacja gołębi pocztowych
Ten budynek znajdujący się w pobliżu stajni z wozownią nie jest udostępniany zwiedzającym, natomiast warto zwrócić na niego uwagę. Na początku XX wieku znajdowały się tutaj gołębniki dla około 700 ptaków. W tamtych czasach gołębie pocztowe były wykorzystywane do przesyłania wiadomości. Na jakiej zasadzie to działało? Wykorzystywano instynkt gołębi, które zawsze wracają do miejsca swojego urodzenia. Jeśli trzeba było przesłać list do Warszawy, przyczepiano go do gołębia, który wykluł się w Warszawie. Ptak po wypuszczeniu na wolność, leciał prosto do miejsca swojego urodzenia. Proste i zadziwiające jednocześnie, prawda?
- Zespół piekarni wybudowany w latach 1853-1854.
Dwanaście pomieszczeń (obecnie pustych), w których znajdowały się magazyny zapasów żywności dla załogi twierdzy oraz piece piekarnicze, w których wypiekano nawet 1000 bochenków chleba dziennie – do 1945 r. wypiekano tutaj chleb również dla mieszkańców Lötzen, czyli obecnego Giżycka. W czasie ćwiczeń organizowanych dla rezerwowych zespół piekarni służył jako zapasowe koszary dla powołanych na ćwiczenia.
- Warsztat Zbrojmistrza
Tutaj znajduje się stała ekspozycja związana z historyczną funkcją kuźni kowalskiej. W gablotach obok warsztatu zobaczycie również pokaźną kolekcję czapek wojskowych z różnych okresów i różnych krajów. W dwóch salach przy Warsztacie Zbrojmistrza znajduje się przestrzeń warsztatowo-edukacyjna, gdzie odbywają się zajęcia, warsztaty i animacje dla dzieci. W grudniu rozbłyśnie tutaj Chata Świętego Mikołaja – w magicznej świątecznej scenerii odbywać się będą warsztaty plastyczne, podczas których dzieci zrobią świąteczne makramy, bombki z efektem kuli śnieżnej i wiszące wianki świąteczne. Będzie też oczywiście możliwość spotkania ze Świętym Mikołajem 🙂 Na placu przed budynkiem Warsztatu Zbrojmistrza od wiosny do jesieni znajdują się bicykle, które można wypożyczyć w ramach biletu wstępu i spróbować swoich sił w jeździe na nich.
- Amfiteatr
Już od lata 2026 będą odbywać się tutaj koncerty i wydarzenia kulturalne.
Podczas zwiedzania zwróćcie również uwagę na cztery bramy twierdzy: Giżycką, Kętrzyńską, Prochową i Wodną.
Operacja Boyen – najważniejsze doroczne wydarzenie w Twierdzy Boyen
Operacja Boyen to orgaznizowane raz w roku na początku sierpnia, święto historyczno-militarne odbywające się na terenie XIX wiecznej Twierdzy Boyen. Najbardziej spektakularnym wydarzeniem i jednocześnie punktem kulminacyjnym jest „Bój o Twierdzę”, czyli widowiskowa inscenizacja walk prowadzonych na terenach Prus Wschodnich w czasie I wojny światowej. „Bój o Twierdzę odbywa się przy udziale licznych rekonstruktorów, kawalerii i efektów pirotechnicznych. W czasie święta na terenie Twierdzy odbywają się liczne warsztaty i animacje dla dzieci, konkursy kulinarne, pokazy i prelekcje historyczne, jest również jarmark z rękodziełem, wyrobami regionalnymi i militariami. W 2026 roku Operacja Boyen odbędzie się w dniach 7-9 sierpnia – zapiszcie sobie w kalendarzu, żeby w tym czasie wybrać się do Giżycka!
Twierdza Boyen w Giżycku – informacje praktyczne w formie Q&A
Jakie są ceny biletów do Twierdzy Boyen?
Koszt biletu dla osoby dorosłej wynosi 25 zł, bilet ulgowy 20 zł, dzieci do 7 roku życia zwiedzają twierdzę bezpłatnie. Dostępne są również bilety grupowe (dla grup minimum 21 osób) zwykły 22 zł, ulgowy 18 zł. Przyjmowane są płatności gotówkowe i elektroniczne. Nie trzeba rezerwować biletów z wyprzedzeniem.
Jakie są godziny otwarcia Twierdzy Boyen?
Twierdza Boyen przez cały rok jest otwarta dla zwiedzających od godziny 9:00, godziny zamknięcia różnią się w zależności od konkretnego miesiąca. W lipcu i sierpniu twierdza jest otwarta najdłużej, do godziny 20:00, zaś od listopada do lutego najkrócej, czyli do godziny 16:00.
Czy na terenie Twierdzy Boyen jest parking?
Tak, przy wjeździe do twierdzy dostępny jest parking za opłatą 10 zł.
Ile czasu zarezerwować na zwiedzanie Twierdzy Boyen?
Na niespieszne zwiedzanie zewnętrznych fortyfikacji i wejście do sal muzealnych warto przeznaczyć minimum 2,5–3 godziny.
Czy do Twierdzy Boyen można przyjść z psem?
Tak, pies musi być prowadzony na smyczy i być pod kontrolą właściciela.
Czy po terenie Twierdzy Boyen można jeździć rowerem?
Nie, natomiast poza murami, dookoła twierdzy, są wyznaczone ścieżki rowerowe.
Czy na terenie Twierdzy Boyen jest plac zabaw?
Tak, plac zabaw dla dzieci znajduje się obok budynku Warsztatu Zbrojmistrza.
Czy na terenie Twierdzy Boyen jest restauracja?
Tak, karczma znajduje się przy wjeździe na teren twierdzy, przy Bramie Giżyckiej. Karczma w Bramie otwarta jest sezonowo.
Jeśli będziecie w Giżycku lub okolicach, koniecznie zarezerwujcie sobie czas na wizytę w Twierdzy Boyen. Ten zabytek jest jak żywa lekcja historii, która pozwala lepiej zrozumieć przeszłość Mazur i docenić, że te przepiękne ziemie są nasze, polskie.
Informacje praktyczne:
Twierdza Boyen w Giżycku (kliknij i przenieś się na stronę Twierdzy Boyen po więcej aktualności oraz informacji o twierdzy)
ul. Turystyczna 1
11-500 Giżycko
————–
Autorka wpisu: Ewa Kozłowska-Szymczyk
Wpis powstał we współpracy promocyjnej z Twierdzą Boyen w Giżycku.
