Pompeje położone nieopodal Neapolu to jedno z najbardziej niezwykłych stanowisk archeologicznych na świecie. Zwiedzanie Pompejów to niesamowita podróż w przeszłość, miejsce to oferuje absolutnie unikalną możliwość zobaczenia starożytnego rzymskiego miasta tak, jakby zatrzymało się w czasie. Jeśli będziecie w Neapolu, ogromnie polecam Wam zarezerwowanie jednego dnia na wycieczkę do Pompejów, niezależnie od tego, czy interesujecie się historią starożytną czy też niespecjalnie – na miejscu poczujecie ducha przeszłości, a wyobraźnia zacznie Wam pracować. Pompeje to świetny pomysł na wycieczkę dla osób w każdym wieku – w momencie, gdy poczujecie, że stąpacie po tych samych ścieżkach, co mieszkańcy Pompejów przed wybuchem Wezuwiusza, to miejsce Was wciągnie. Tak jak i nas. W tym wpisie opowiem Wam po krótce o historii Pompejów, przytoczę trochę ciekawostek, na które warto zwrócić uwagę podczas zwiedzania, jak również zaproponuję Wam plan zwiedzania na cały dzień. Gotowi na teleportację do starożytności? Ruszamy!
Historia Pompejów – krótkie przypomnienie najważniejszych faktów
Pompeje zostały założone w VII wieku p.n.e. Było to tętniące życiem, bogate rzymskie miasto. Wszystko się zmieniło 24 października 79 roku n.e. (wcześniejsze badania wskazywały na datę 24 sierpnia 79 roku n.e.) kiedy silna erupcja wulkanu Wezuwiusz wyrzuciła w powietrze tony pyłu wulkanicznego, trujących gazów i pumeksu. Wbrew temu co moglibyśmy sobie wyobrażać i z czym przede wszystkim kojarzą nam się wybuchy wulkanów, Pompeje nie zostały zalane lawą – zostały zasypane grubą, kilkumetrową warstwą popiołu wulkanicznego. Popiół wulkaniczny doprowadził do śmierci mieszkańców Pompejów, którzy przebywali wówczas na miejscu. Tutaj trzeba zaznaczyć, że część mieszkańców Pompejów uszła z życiem, gdyż opuściła miasto – zanim doszło do erupcji, przez kilka dni Wezuwiusz dymił, przez co niektórzy podjęli decyzję o wyjeździe z miasta. To właśnie ta powłoka stworzona z pyłu wulkanicznego na całe wieki odcięła dostęp powietrzu i wilgoci, przez co skutecznie zakonserwowała miasto na niemal 1700 lat. Pierwsze oficjalne wykopaliska na terenie Pompejów rozpoczęto w XVIII wieku – wówczas zaczęto odkrywać budynki, przedmioty codziennego użytku a także szczątki mieszkańców. Pył wulkaniczny zatrzymał w czasie całe miasto. Na długie tysiąclecia.
Pompeje – ciekawostki, na które warto zwrócić uwagę podczas zwiedzania
1. Starożytne przejścia dla pieszych
Na to z pewnością zwrócicie uwagę w pierwszej kolejności po wejściu na teren Pompejów. Otóż na ulicach Pompejów w wielu miejscach są ustawione duże, wystające, płaskie głazy w kształcie prostokątów. Wyobraźcie sobie, że służyły za przejście dla pieszych – mieszkańcy suchą (i czystą) stopą mogli przejść na drugą stronę ulicy, gdyż w czasach gdy nie było jeszcze kanalizacji, ścieki płynęły po prostu ulicami miasta. Koła wozów podobno były tak skonstruowane i dopasowane do ówczesnych ulic, że mieściły się idealnie w przestrzeniach między kamieniami.
2. Starożytne jadłodajnie
Zwiedzając Pompeje na pewno rzucą Wam się w oczy miejsca z blatami i wgłębieniami – przypominające współczesny bufet szwedzki stół. Otóż jak się okazuje już w starożytności ludzie jadali „na mieście” – w Pompejach odkryto liczne thermopolia, czyli odpowiedniki dzisiejszych barów szybkiej obsługi z ladami, w których znajdowały się gliniane dzbany na gorące jedzenie. Z thermopolii korzystali jednak ludzie biedniejsi, którzy w sowich domach nie mieli kuchni, gdyż na posiadanie w domostwie pomieszczenia z kuchnią w tamtych czasach mogli sobie pozwolić wyłącznie zamożni mieszkańcy.
3. Starożytny dom publiczny (Lupanar)
Na jednej z bocznych ulic w Pompejach znajduje się budynek zwany Lupanar, który pełnił funkcję domu publicznego. Do wejścia do Lupanaru zwykle ustawia się spora kolejka ciekawskich turystów, którzy chcą przekonać się, jak ten przybytek wygląda. Turystom udostępniony jest tylko parter dwupoziomowego budynku, a zwiedzanie trwa nie dłużej niż kilka minut. Ciekawość wzbudza nie tyle kilka małych pomieszczeń z czymś na kształt twardego łoża, ale freski nad wejściem do każdego z nich, przedstawiające różne pozycje miłosne. Ponoć freski wskazywały klientom, jaka w danym pomieszczeniu wykonywana jest usługa. Co ciekawe – na każdym fresku widnieje postać kobiety i mężczyzny, natomiast rysy i postura kobiet ma więcej wspólnego z męskim wyglądem niż z kobiecym. Być może dlatego, że w rzymskich domach publicznych pracowały nie tylko niewolnice, usługi świadczyli tam również mężczyźni. Z lupanaru w Pompejach korzystali przede wszystkim mężczyźni z różnych warstw społecznych, a kobiety nie odwiedzały ich jako klientki ze względu na przyjęte normy obyczajowe i społeczny brak akceptacji.
4. Gipsowe odlewy ciał mieszkańców Pompejów
W XIX wieku, podczas prac archeologicznych prowadzonych na terenie Pompejów, naukowcy odkryli, że w zastygłym popiele pozostały puste przestrzenie po rozłożonych ciałach osób, które zginęły podczas wybuchu Wezuwiusza. Zaczęto wlewać w nie gips, który po zastygnięciu tworzył realistyczne odlewy ludzi w ostatnich momentach ich życia. W budynkach obok amfiteatru znajduje się wystawa „The Victims”, w której zaprezentowane są odlewy ciał dorosłych i dzieci. Bardzo poruszające miejsce, które warto odwiedzić, by zrozumieć dramat historii mieszkańców Pompejów.
5. Amfiteatr w Pompejach starszy od Koloseum w Rzymie
Wszyscy doskonale znają spektakularne Koloseum w Rzymie, ale fakty są takie, że najstarszym amfiteatrem rzymskim w Europie, którzy przetrwał do dnia dzisiejszego nie jest ten w Rzymie, ale właśnie ten w Pompejach. Amfiteatr w Pompejach powstało około 70 roku p.n.e. i jest najstarszym znanym kamiennym amfiteatrem rzymskim. Słynne Koloseum w Rzymie wzniesiono blisko półtora wieku później, w latach 70–80 n.e. Trzeba jednak oddać sprawiedliwość i przyznać, że Amfiteatr w Pompejach nie robi nawet w części takiego wrażenia jak Koloseum rzymskie.
Zwiedzanie Pompejów – najciekawsze miejsca
Na teren Pompejów najlepiej wejść główną bramą Porta Marina.
Po jej przekroczeniu i przejściu kilkudziesięciu metrów ulicą dotrzecie do serca miasta, czyli Forum – głównego placu miejskiego otoczonego świątyniami i budynkami administracyjnymi. Z Forum w Pompejach rozpościera się piękny widok na Wezuwiusza. Będąc na Forum zwróćcie również uwagę na Świątynię Apollina, która stanowi jedno z najstarszych miejsc religijnych w Europie. W pobliżu Forum znajdują się również termy, czyli świetnie zachowane łaźnie publiczne.
Kierując się w głąb miasta zajrzyjcie do Lupanaru, o którym wcześniej wspominałam. Zwiedzanie Lupanaru czyli starożytnego domu publicznego zajmie zaledwie kilka minut – zwróćcie uwagę przede wszystkim na doskonale zachowane freski nad drzwiami do pokojów.
Wskazówka: przy wejściu w boczne uliczki znajdują się tabliczki, które wskazują co w danej uliczce się mieści – warto zwracać na nie uwagę i w ten sposób ułatwić sobie zwiedzanie Pompejów.
Kolejne miejsce warte zobaczenia to Teatr Wielki, czyli wykuty w skale teatr, który mógł pomieścić około 5 tysięcy widzów. Wystawiano tu w tym tragedie i komedie, przedstawienia muzyczne i taneczne. Za teatrem znajduje się teren, na którym mieszkali i trenowali gladiatorzy. W trakcie prac archeologicznych odnaleziono tam m.in. broń, hełmy oraz szczątki ludzkie.
Idąc dalej dojdziecie do Amfiteatru, czyli odpowiednika rzymskiego Koloseum. Arena w Pompejach mieściła około 20 000 widzów, którzy przybywali tutaj oglądać krwawe walki gladiatorów oraz walki z dzikimi zwierzętami. Obok Amfiteatru znajduje się wystawa „The Victims”.
Gdy zwiedzicie już wyżej wymienione punkty i pokręcicie się po starożytnych uliczkach skierujcie swe kroki nieco na ubocze miasta, by zwiedzić pompejańskie wille. Zwiedzanie willi jest możliwe wyłącznie po zakupie droższego biletu wstępu Pompeii Plus – warto się tutaj wybrać, gdyż wille są udostępnione dla zwiedzających, a największą ich atrakcją są wspaniale zachowane starożytne freski ścienne. Najsłynniejsza z nich to Willa z Misteriami, która znana jest z ogromnych, czerwonych fresków przedstawiających tajemnicze obrzędy i kult boga Dionizosa.
Ważne: teren Pompejów jest praktycznie pozbawiony cienia – zwiedzając Pompeje w ciepłe miesiące koniecznie trzeba zaopatrzyć się w nakrycie głowy/parasol, zabezpieczyć skórę kremem z filtrem UV oraz spakować do plecaka butelkę wody mineralnej. Warto też zwrócić uwagę na odpowiednie obuwie – najlepiej sportowe, ponieważ po całodniowym zwiedzaniu będziecie mieć kilka kilometrów w nogach.
Pompeje – informacje praktyczne
1. Jak dojechać do Pompejów z Neapolu
Z Neapolu do Pompejów najłatwiej i najtaniej dojedziecie koleją Circumvesuviana na linii Napoli – Sorrento. Pociągi odjeżdżają ze stacji Napoli Piazza Garibaldi. Należy wysiąść na stacji Pompei Scavi – Villa dei Misteri, która znajduje się zaledwie 5 minut spacerem od głównego wejścia do ruin (Porta Marina). Pociągi kursują co 20–30 minut, czas dojazdu do Pompejów to około 40 miut. Należy wziąć pod uwagę to, że w sezonie wakacyjnym pociągi na tej linii bywają bardzo zatłoczone i nie mają klimatyzacji.
2. Ile czasu zarezerwować na zwiedzanie Pompejów?
Pompeje znajdują się na ogromnym terenie 66 hektarów, dlatego ich zwiedzanie trzeba zaplanować na przynajmniej kilka godzin, a najlepiej na cały dzień. Od razu trzeba założyć i pogodzić się z tym, że przez ten czas nie da się zwiedzić i zobaczyć dokładnie wszystkiego, gdyż zwiedzanie Pompejów odbywa się pieszo.
Wskazówka: przy kasach warto pobrać wydrukowaną mapkę Pompejów, na której są zaznaczone najważniejsze punkty. Polecam Wam zrobić zdjęcie mapki, na wypadek, gdybyście w ferworze zwiedzania zapodziali gdzieś mapkę w wersji drukowanej. Można też pobrać oficjalną aplikację MyPompeii, która ułatwia nawigację po starożytnym mieście.
3. Jak kupić bilety do Pompejów – przez internet czy na miejscu?
Warto kupić bilet z wyprzedzeniem na oficjalnej stronie biletowej Pompejów, miejsce to jest bardzo popularne i trzeba się liczyć, że na miejscu mogą być spore kolejki do kas. Obowiązuje też dzienny limit turystów: 20 tys. osób. Bilet o nazwie Pompeii Express nie obejmuje willi i jest o 5 Euro tańszy od biletu Pompeii Plus, który obejmuje wstęp na teren willi (trzeba przejść przez osobną bramkę i zeskanować bilet). Koszt biletu Pompeii Plus wynosi 25 Euro dla osoby w wieku 25 lat wzwyż. Dla osób w wieku 18-24 lata bilet wstępu Pompeii Plus i Pompeii Express wynosi zaledwie 2 Euro, a osoby poniżej 18 roku życia zwiedzają za darmo.
4. Czy na terenie Pompejów są restauracje/punkty gastronomiczne?
Tak, na terenie Pompejów znajduje się punkt gastronomiczny Chora Restaurant z dużą ilością stolików, gdzie można zjeść dobry lunch, zjeść deser czy napić się kawy. Na miejscu są dostępne również napoje, które można zakupić na wynos. Natomiast polecam Wam zabrać ze sobą do plecaka wodę i przekąski, ponieważ teren archeologiczny jest ogromny, a powrót do punktu gastronomicznego z dalszej odległości może zająć całkiem sporo czasu.
Pompeje – czy warto?
Jeśli ktoś z Was zastanawia się, czy warto zwiedzić Pompeje, to zdecydowanie tak. Zwiedzanie Pompejów to wspaniały pomysł na podróż nie tylko w przestrzeni, ale również w czasie. Warto się tu wybrać, biorąc również pod uwagę to, jak szybko i łatwo możemy dostać się do Neapolu, a stąd to do Pompejów już tylko 40 minut jazdy pociągiem.
Autorka tekstu i zdjęć: Ewa Kozłowska-Szymczyk
